کوههای هیمالیا: بام دنیا، مهد بلندترین قلههای زمین
کوههای هیمالیا به عنوان مرتفعترین و شگفتانگیزترین رشتهکوه جهان، در قاره آسیا و میان شبهقاره هند و فلات تبت قرار گرفتهاند. این دیواره عظیم طبیعی با بیش از ۱۰۰ قله با ارتفاع بالاتر از ۷۵۰۰ متر، قلب تپنده کوهنوردی جهان و رویای هر ماجراجویی به شمار میرود. نام هیمالیا از واژه سانسکریت گرفته و به معنای «برفستان» است. این منطقه نه تنها بلندترین قلهها را در خود جای میدهد، بلکه گنجینهای از فرهنگهای گوناگون، حیات وحش منحصربهفرد و مناظر طبیعی خیرهکننده را نیز در بر میگیرد.
معرفی کلی کوهستان هیمالیا
رشتهکوه هیمالیا با طولی بیش از ۲۵۰۰ کیلومتر، از غرب و نزدیکی پاکستان آغاز شده و تا شرق و نزدیکی میانمار ادامه مییابد. این رشتهکوه عظیم به عنوان خط جداکننده طبیعی شبهقاره هند از فلات تبت عمل میکند و نقش یک دیواره اقلیتی را ایفا مینماید. کشورهای نپال، بوتان، هند، پاکستان، چین (منطقه خودمختار تبت) و میانمار هر یک بخشی از این عظمت را در خود جای دادهاند، اما بیشترین وسعت و مرتفعترین بخشهای آن در کشور نپال واقع شده است.
نپال به تنهایی هشت قله از چهارده قله بالای ۸۰۰۰ متر جهان را در خود جای داده است. این قلهها عبارتند از اورست، کانگچنجانگا، لهوتسه، ماکالو، دهالاگیری، آناپورنا، ماناسلو و… کشور هند نیز مناطق هیمالیایی گستردهای در ایالتهای شمالی خود مانند لاداخ، هیماچال پرادش و اوتاراکند دارد. بوتان به عنوان پادشاهی بودایی در شرق هیمالیا، قلههای بکر و دستنخوردهای را در خود جای میدهد. پاکستان میزبان هیمالیای غربی و رشتهکوه قراقروم با قلههای مشهوری مانند K2 است. تبت نیز به عنوان بخشی از چین، جنبه شمالی بسیاری از قلههای بزرگ هیمالیا را در بر میگیرد.
تاریخچه هیمالیا از اسطورهها تا فتح قلهها
تاریخچه هیمالیا به دوران باستان بازمیگردد، زمانی که این منطقه محل زندگی و عبور اقوام مختلف بوده است. قومیتهای گوناگونی مانند آریاییها، دراویدیها و قومهای تبتی-برمهای در این کوهستانها سکونت داشتهاند. در دوران باستان، هیمالیا در متون مقدس هندو و بودایی مانند رامایانا و مهابهاراتا با نام “هیمالایا” ذکر میشود. مردم آن زمان این منطقه را محل زندگی خدایان و حکیمان میپنداشتند.
در دوران میانه، شاهان مغول بر بخشهایی از هیمالیا حکومت کردند و راههای تجاری مهمی بین هند و تبت شکل گرفت. در قرن نوزدهم و همزمان با استعمار بریتانیا، این کشور موفق شد مناطق وسیعی از هیمالیا را تحت کنترل خود درآورد. نقشهبرداران بریتانیایی اولین اندازهگیریهای دقیق قلهها را انجام دادند و برای اولین بار ارتفاع بسیاری از قلههای مهم ثبت شد.
قرن بیستم با استقلال هند و پاکستان در سال ۱۹۴۷ و اعلام استقلال نپال در سال ۱۹۵۰، مرزهای امروزی هیمالیا شکل گرفت. از دهه ۱۹۵۰ به بعد، فتح قلههای هیمالیا به یکی از بزرگترین چالشهای بشر تبدیل شد و عصر طلایی کوهنوردی در این منطقه آغاز گردید.
جغرافیای هیمالیا و عظمت آن در اعداد
رشتهکوه هیمالیا به دو بخش اصلی هیمالیای غربی و هیمالیای شرقی تقسیم میشود. این منطقه سرچشمه سه سیستم رودخانهای بزرگ آسیا است. رود سند از تبت سرچشمه گرفته و از پاکستان میگذرد. گنگ از یخچالهای هیمالیا در هند سرچشمه میگیرد. رود براهماپوترا نیز از تبت شروع شده و از طریق هند و بنگلادش به دریا میریزد. این سه رودخانه نقش حیاتی در تأمین آب شرب و کشاورزی میلیونها نفر در شبهقاره هند دارند.
کشور نپال به عنوان قلب هیمالیای مرتفع
کشور نپال که تقریباً به طور کامل در دل هیمالیا قرار گرفته، هشت قله از چهارده قله بالای ۸۰۰۰ متر جهان را در خود جای داده است. قله اورست با نام محلی ساگارماتا در نپالی به معنای پیشانی آسمان و با ارتفاع ۸۸۴۸ متر، بلندترین قله جهان در منطقه سولوخومبو واقع شده است. قله کانگچنجانگا با ارتفاع ۸۵۸۶ متر به عنوان سومین قله بلند جهان در مرز نپال و تبت قرار دارد.
قلههای مشهور و نمادین هیمالیا
هیمالیا میزبان چهارده قله بالای ۸۰۰۰ متر است که به “چهاردههزارمتریها” معروف هستند. این قلهها هر یک ویژگیهای منحصربهفرد خود را دارند.
قله اورست
قله اورست با ارتفاع ۸۸۴۸ متر در مرز نپال و تبت واقع شده است. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۳ توسط ادموند هیلاری از نیوزیلند و تنزینگ نورگی از نپال انجام شد. این قله در نپالی ساگارماتا و در تبتی چومولونگما نامیده میشود که به معنای مادر مقدس جهان است.
قله کانگچنجانگا
قله کانگچنجانگا با ارتفاع ۸۵۸۶ متر در مرز نپال و تبت و در منطقه تپلجونگ واقع شده است. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۵ توسط یک تیم بریتانیایی انجام شد. این قله دومین قله بلند نپال و سومین قله بلند جهان به شمار میرود.
قله لهوتسه
قله لهوتسه با ارتفاع ۸۵۱۶ متر در مرز نپال و تبت و در مجاورت اورست قرار گرفته است. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۶ توسط یک تیم سوئیسی صورت گرفت. این قله چهارمین قله بلند جهان است و از طریق یال جنوبی به اورست متصل میشود.
قله ماکالو
قله ماکالو با ارتفاع ۸۴۸۵ متر در مرز نپال و تبت واقع شده است. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۵ توسط یک تیم فرانسوی انجام شد. این قله پنجمین قله بلند جهان است و هرمی عظیم از یخ و سنگ دارد.
قله آناپورنا
قله آناپورنا با ارتفاع ۸۰۹۱ متر در شمال غربی نپال و نزدیک شهر پُخارا قرار گرفته است. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۰ توسط موریس هرزوگ و لویی لاشنال از فرانسه انجام شد. این قله دهمین قله بلند جهان است، اما به عنوان مرگبارترین قله ۸۰۰۰ متری شناخته میشود زیرا نسبت تلفات به صعودها در آن بسیار بالاست.
قله دهالاگیری
قله دهالاگیری با ارتفاع ۸۱۶۷ متر در شمال مرکزی نپال واقع شده است. نام این قله در زبان محلی به معنای “خانه یخ” است. نخستین صعود آن در سال ۱۹۶۰ توسط یک تیم سوئیسی-اتریشی صورت گرفت. این قله هفتمین قله بلند جهان است و دیوارههای سخت و شیبهای تندی دارد.
قله ماناسلو
قله ماناسلو با ارتفاع ۸۱۵۶ متر در مرکز نپال قرار دارد. نخستین صعود این قله در سال ۱۹۵۶ توسط یک تیم ژاپنی انجام شد.
قله نانگا پاربات
قله نانگا پاربات با ارتفاع ۸۱۲۶ متر در پاکستان واقع شده است. این قله به دلیل دشواری بینظیر و تلفات بالا، به “کوه قاتل” معروف است.
محیط زیست و حیات وحش هیمالیا
هیمالیا به عنوان یکی از مناطق حساس و غنی از نظر زیستی در جهان شناخته میشود. تنوع اقلیمی در این منطقه بسیار چشمگیر است. در دامنههای جنوبی، جنگلهای بارانی گرمسیری دیده میشود، در حالی که در ارتفاعات بالا، بیابانهای سرد و یخچالهای ابدی وجود دارند. این تنوع، زیستگاه گونههای منحصربهفردی را فراهم کرده است.
پستانداران شاخص هیمالیا
پلنگ برفی یکی از افسانهایترین و نادرترین حیوانات هیمالیا است که در ارتفاعات بالا زندگی میکند. پاندای قرمز نیز در جنگلهای بامبو در ارتفاعات میانی نپال و بوتان دیده میشود. تاکین نوعی بزکوهی عظیمالجثه است که به عنوان نماد ملی بوتان شناخته میشود. ببر بنگال در دامنههای جنوبی و جنگلهای پست زندگی میکند. خرس سیاه آسیایی و خرس قهوهای هیمالیایی از دیگر پستانداران این منطقه هستند. گوزن مشک به دلیل غدد معطر خود مورد شکار قرار میگیرد و جمعیت آن رو به کاهش است. گرگ هیمالیایی و شغال طلایی نیز در این منطقه یافت میشوند.
پرندگان شاخص هیمالیا
عقاب طلایی و شاهین از پرندگان شکاری مهم هیمالیا هستند. قرقی هیمالیایی، هوبره و کلاغ نوکسرخ هیمالیایی نیز از پرندگان رایج این منطقه به شمار میروند.
پوشش گیاهی هیمالیا
رودودندرون به عنوان گل ملی نپال شناخته میشود و در فصل بهار، دامنهها را به رنگ سرخ و صورتی درمیآورد. در ارتفاعات میانی، سرو، کاج و بلوط هیمالیایی دیده میشوند. گیاهان دارویی مانند یارشاگومبا که ترکیبی از گیاه و کرم است، ارزش دارویی بالایی دارد و در ارتفاعات بالا میروید. برفگل و خزههای یخچالی نیز در ارتفاعات بسیار بالا رشد میکنند.
فرهنگ و مردم هیمالیا
منطقه هیمالیا خانه قومیتها و فرهنگهای متنوعی است که هر یک آداب، زبان و باورهای خاص خود را دارند. شرپاها در منطقه اورست نپال زندگی میکنند و به دلیل مهارت در کوهنوردی شهرت جهانی دارند. تامانگها و گورونگها در مرکز نپال سکونت دارند. لاداخیها در شمال هند زندگی میکنند و فرهنگی تبتی-بودایی دارند. بوتانیها با معماری منحصربهفرد و باورهای بودایی خود شناخته میشوند. مردم کومائون و گارهوال نیز در هیمالیای هند زندگی میکنند.
اهمیت جهانی هیمالیا
هیمالیا به عنوان برج آب آسیا شناخته میشود، زیرا آب شیرین میلیونها نفر را در شبهقاره هند تأمین میکند. این منطقه از نقاط مهم تنوع زیستی جهان است و گونههای بسیاری تنها در این ناحیه یافت میشوند. گردشگری در هیمالیا رونق فراوانی دارد و سالانه میلیونها گردشگر و کوهنورد از آن بازدید میکنند. میراث فرهنگی و مذهبی غنی این منطقه نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است.
چالشهای زیستمحیطی پیش روی هیمالیا
تغییر اقلیم یکی از مهمترین چالشهای پیش روی هیمالیا است. ذوب سریع یخچالها و تغییر الگوی بارش، حیات میلیونها نفر را تهدید میکند. مدیریت پسماند نیز به یک بحران تبدیل شده است، زیرا انباشت زباله در مسیرهای کوهنوردی به ویژه در منطقه اورست، آسیب جدی به محیط زیست وارد کرده است. فشار گردشگری روزافزون و افزایش تعداد گردشگران، تأثیرات منفی بر اکوسیستم حساس هیمالیا دارد. کمبود آب نیز به دلیل وابستگی شدید میلیونها نفر به رودخانههای هیمالیایی، یکی دیگر از چالشهای اساسی این منطقه است.
نتیجهگیری
کوههای هیمالیا فراتر از یک رشتهکوه، نماد عظمت طبیعت و قدرت روح انسان به شمار میروند. این منطقه با بلندترین قلههای جهان، غنیترین فرهنگها و شگفتانگیزترین حیات وحش، یکی از ارزشمندترین گنجینههای زمین است. حفاظت از این میراث گرانبها برای نسلهای آینده، وظیفهای همگانی است. برای آشنایی بیشتر و بازدید از این منطقه بینظیر، میتوانید با آژانس مسافرتی پارسوآ همراه شوید و در تورهای متنوع نپال و تور بیس کمپ اورست شرکت کنید.
