بازار بردهفروشان در تانزانیا: از تاریخ تلخ سنگتاون تا مبارزه با بردهداری مدرن
بازار بردهفروشی یکی از مسائل مهم و تأثیرگذار در تاریخ و جامعه معاصر تانزانیا به شمار میرود. این پدیده شوم که سالها به عنوان یک معضل اجتماعی در این کشور شناخته میشود، تأثیرات عمیقی بر سلامت و رفاه جامعه بر جای میگذارد. در این مقاله جامع، به بررسی ابعاد مختلف بازار بردهفروشی در تانزانیا از دو منظر تاریخی و معاصر میپردازیم و راهحلهای مقابله با آن را تحلیل میکنیم.
بخش اول: بازار تاریخی بردهفروشان در سنگتاون زنگبار
معرفی سنگتاون زنگبار
سنگتاون، بخش تاریخی شهر زنگبار، یکی از مهمترین مقاصد گردشگری تانزانیا به شمار میرود. این منطقه نمونهای برجسته از شهرهای تجاری سواحیلی در شرق آفریقا است. سازمان یونسکو سنگتاون را در فهرست میراث جهانی ثبت کرده است. بافت شهری این منطقه تقریباً دستنخورده باقی مانده و ساختمانهای زیبای آن تلفیق فرهنگهای آفریقا، جهان عرب، هند و اروپا را طی بیش از یک هزاره به نمایش میگذارند. نام زنگبار از واژهای فارسی-عربی به معنای “ساحل سیاهان” میآید.
تاریخچه بازار برده در زنگبار
زنگبار اهمیت نمادین زیادی در سرکوب تجارت برده دارد. این جزیره به عنوان یکی از بنادر اصلی تجارت برده در شرق آفریقا فعالیت میکرد. مخالفانی مانند دیوید لیوینگستون، مبلغ مذهبی و کاوشگر مشهور اسکاتلندی، مبارزات خود را از این پایگاه رهبری میکردند.
پرتغالیها تجارت برده را در این منطقه آغاز کردند. این تجارت در قرن هجدهم ابعاد گستردهای یافت. در این دوران، بردگان به تعداد زیاد برای مزارع نیشکر فرانسویها در جزایر اقیانوس هند و کارائیب مورد نیاز بودند. جنگهای بین انگلیس و فرانسه در اوایل قرن نوزدهم اختلال در تجارت برده ایجاد کرد. این اختلال باعث شد تا بخش قابل توجهی از بردگان در مزارع میخک در جزیره زنگبار به کار گرفته شوند.
کلیسای جامع آنگلیکن و سایت یادبود بازار برده
کلیسای جامع آنگلیکن مسیح یکی از مهمترین مکانهای تاریخی در سنگتاون است. دیوید لیوینگستون الهامبخش ساخت این کلیسا بود. مبلغان مذهبی این کلیسا را در محل آخرین بازار برده بنا کردند. تجارت برده در سال ۱۸۷۳ به پایان رسید. در همان سال، مبلغان مذهبی کلیسای جامع آنگلیکن مسیح را مستقیماً بر روی این سایت ساختند. آنان این کار را به عنوان نمادی از پیروزی بر بردهداری انجام دادند.
امروزه بازدیدکنندگان میتوانند از اتاقکهای زیرزمینی قدیمی دیدن کنند. بردگان در این اتاقکها نگهداری میشدند. این زیرزمینها تنگ، تاریک و با سقفهای کوتاه هستند. این فضاهای کوچک شرایط غیرانسانی نگهداری دهها نفر را در هر اتاق به نمایش میگذارند. سازندگان محراب کلیسا را درست در محل شلاقزنی بردگان قرار دادند. در بیرون کلیسا، مجسمهای تأثیرگذار از پیکرهای بردهشده در گودالی به هم زنجیرشده وجود دارد. این مجسمه به عنوان یک یادبود نصب شده است.
گردشگری و بازدید از سایتهای تاریخی بردهفروشی
تورهای گردشگری متعددی در زنگبار برگزار میشود. این تورها بازدید از سایتهای تاریخی را شامل میشوند. تورهای خصوصی پیادهروی در سنگتاون، گردشگران را با تاریخ تاریک تجارت برده در شرق آفریقا آشنا میکنند. راهنمایان محلی اطلاعات دقیقی درباره تاریخچه این مکانها ارائه میدهند. بازدیدکنندگان میتوانند از نزدیک با ابعاد این تراژدی تاریخی آشنا شوند.
بخش دوم: بردهداری مدرن و قاچاق انسان در تانزانیا
تعریف و ابعاد مسئله
قاچاق انسان یک نقض جدی و شدید حقوق بشر است. این پدیده افراد، خانوادهها، جوامع و کل جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد. تانزانیا این پدیده را شکل پیشرفتهای از بردهداری میداند. این کشور به عنوان کشور مبدأ، ترانزیت و مقصد قربانیان قاچاق انسان شناخته میشود. کودکان، زنان و مردان در این کشور قربانی این تراژدی شدهاند. قاچاق انسان اشکال مختلفی از جمله کار اجباری، استثمار جنسی و بردگی خانگی را شامل میشود.
علل و عوامل ایجاد بردهداری مدرن
عوامل متعددی در ایجاد و تداوم بردهداری مدرن در تانزانیا نقش دارند. این عوامل به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر پایداری این پدیده شوم تأثیر میگذارند.
فقر و عدم دسترسی به فرصتهای شغلی یکی از مهمترین عوامل به شمار میرود. بیش از نیمی از جمعیت تانزانیا در فقر چندبعدی زندگی میکنند. افراد فقیر در تانزانیا اغلب با شرایط ناامیدکنندهای روبرو میشوند. آنان به دنبال راههایی برای تأمین درآمد میگردند. این نیاز شدید آنها را به قربانیان بالقوه بازار بردهفروشی تبدیل میکند.
مهاجرت و پناهندگی عامل دیگری است که افراد را در معرض خطر قاچاق قرار میدهد. تانزانیا میزبان صدها هزار پناهنده و پناهجو است. این افراد عمدتاً از بوروندی و جمهوری دموکراتیک کنگو میآیند. آنان به دلیل وضعیت آسیبپذیر خود، در معرض خطر بالای قاچاق و استثمار قرار دارند.
تهاجم و تصرف اراضی نیز از عوامل تاریخی ایجاد بازار بردهفروشی در تانزانیا بوده است. برخی از افراد به دلیل نبود منابع و فرصتهای اقتصادی در مناطق روستایی، به تصرف اراضی میپرداختند. آنان سپس به دنبال کارگران برده برای کار در این اراضی میگشتند.
شرایط اقتصادی نامساعد به طور مستقیم بر افراد فقیر تأثیر میگذارد. نوسانات اقتصادی، تورم و بیکاری گسترده، افراد را ناگزیر میکند برای بقاء به هر کاری تن دهند، حتی اگر آن کار به استثمار آنها منجر شود.
فرهنگ و رفتارهای اجتماعی نیز میتواند در ایجاد و پایداری بازار بردهفروشی مؤثر باشد. برخی از مردم ممکن است از بردهفروشی به عنوان یک منبع درآمد استفاده کنند. در برخی موارد، این رفتار به عنوان یک فرهنگ محلی نادرست شناخته شده است.
پیامدهای بردهداری مدرن
بردهداری مدرن عوارض جدی و گستردهای برای جامعه تانزانیا به همراه دارد. این پیامدها ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهند.
خسارت جسمانی و روانی از مهمترین پیامدهای بردهداری مدرن است. قربانیان معمولاً تحت فشارهای شدید جسمی و روانی قرار میگیرند. این فشارها میتواند منجر به آسیبهای جسمی و روانی پایدار شود. کار در مزارع تنباکو و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خطرناک، عوارض ریوی جدی برای کودکان به همراه داشته است. این آسیبها میتواند برای قربانیان در دوران بزرگسالی نیز باقی بماند و کیفیت زندگی آنها را به شدت کاهش دهد.
کاهش تحصیلات پیامد دیگر این پدیده شوم است. کودکان قربانی از فرصتهای آموزشی محروم میشوند. این محرومیت توانمندیهای شغلی آنها را در آینده کاهش میدهد و چرخه فقر را در خانوادههای آنان تداوم میبخشد.
تضعیف اقتصادی از دیگر پیامدهای بردهداری مدرن است. این پدیده توانمندیهای اقتصادی جامعه را کاهش میدهد. قربانیان به جای مشارکت مولد در اقتصاد، در چرخهای از استثمار گرفتار میشوند که هیچ سودی برای توسعه ملی ندارد.
تضعیف امنیت جامعه نیز از پیامدهای جدی بردهداری مدرن است. این پدیده به افزایش جرایم و فساد دامن میزند. شبکههای قاچاق انسان با دیگر فعالیتهای مجرمانه مانند قاچاق مواد مخدر و پولشویی در ارتباط هستند و امنیت جامعه را به خطر میاندازند.
پیامدهای بازار بردهفروشی در حوزه گردشگری
وجود بازار بردهفروشی در مناطق گردشگری تانزانیا پیامدهای خاصی برای این صنعت مهم دارد.
افزایش ریسک برای گردشگران یکی از این پیامدهاست. وجود بازار بردهفروشی در مناطق گردشگری میتواند به عواقبی جدی برای گردشگران منجر شود. این مسئله ریسکهای امنیتی و بهداشتی را افزایش میدهد و اعتماد گردشگران به تانزانیا را کاهش میدهد.
تأثیر بر صنعت گردشگری پیامد دیگر این پدیده است. وجود بازار بردهفروشی میتواند به شدت به صنعت گردشگری ضربه بزند. گردشگران ممکن است به دلیل مشاهده فروش بردهها و محصولاتی که به صورت غیرقانونی تولید شدهاند، از مسافرت به تانزانیا منصرف شوند و کشورهای دیگر را برای سفر انتخاب کنند.
تأثیر بر اقتصاد و جامعه محلی نیز قابل توجه است. بازار بردهفروشی نه تنها به صنعت گردشگری بلکه به اقتصاد و جامعه محلی نیز آسیب میرساند.
تأثیر بر حقوق بشر مهمترین پیامد این پدیده است. بازار بردهفروشی در مناطق گردشگری تانزانیا به عنوان یک نقض جدی حقوق بشر در نظر گرفته میشود. بردهفروشی شکلی از کار اجباری است که به طور غیرقانونی انجام میشود و قربانیان را از حقوق اولیه انسانی خود محروم میکند.
اقدامات دولت تانزانیا برای مقابله با قاچاق انسان
دولت تانزانیا اقدامات متعددی برای مقابله با این معضل انجام داده است. این اقدامات در سطوح مختلف قانونی، اجرایی و آموزشی صورت گرفته است.
تصویب قوانین یکی از مهمترین اقدامات دولت تانزانیا بوده است. قانون مقابله با قاچاق انسان در سال ۲۰۰۸ به تصویب رسید. آییننامههای اجرایی آن نیز تدوین شد. این قانون چارچوب حقوقی لازم برای پیگرد عاملان قاچاق و حمایت از قربانیان را فراهم کرده است.
تدوین برنامه اقدام ملی از دیگر اقدامات مهم دولت است. برنامههای اقدام ملی برای دورههای مختلف تدوین شده است. این برنامهها راهبردهای کلان کشور را برای مقابله با قاچاق انسان مشخص میکنند.
تدوین رویههای عملیاتی استاندارد برای شناسایی و کمک به قربانیان قاچاق، اقدام دیگری است که دولت انجام داده است. این رویهها به مأموران اجرای قانون کمک میکند تا در برخورد با موارد قاچاق، عملکرد یکپارچه و مؤثری داشته باشند.
ایجاد مراکز تبادل کار توسط وزارت کار، اقدام دیگری برای کنترل مهاجرت غیررسمی از مناطق روستایی به شهری بوده است. این مراکز به کارگران کمک میکنند تا به صورت قانونی و با قراردادهای شفاف مشغول به کار شوند.
اجرای سیاست آموزش همگانی نیز از اقدامات مؤثر دولت بوده است. الزام به حضور همه کودکان واجبالتعلیم در مدارس، از قاچاق کودکان به ویژه دختران جلوگیری کرده است.
برنامههای آگاهیبخشی به گردشگران
در تانزانیا برای آگاهیبخشی به گردشگران نسبت به مسئله بازار بردهفروشی، برنامههای آموزشی خاصی وجود دارد. وزارت گردشگری تانزانیا در همکاری با سازمانهای بینالمللی، برنامههای آموزشی و آگاهیبخشی را برای گردشگران و تورهای گردشگری ارائه میدهد.
برخی از سازمانهای غیرانتفاعی و مشارکتی نیز در تانزانیا فعالیت میکنند. این سازمانها برنامههای آموزشی و آگاهیبخشی را برای گردشگران و جامعه محلی ارائه میدهند. این برنامهها معمولاً اطلاعاتی در مورد رفتارهای مناسب در حین سفر، تأثیرات منفی بازار بردهفروشی بر جامعه محلی و حقوق بشر در اختیار مخاطبان قرار میدهند.
تلاشهایی نیز برای توسعه صنایع دستی و تولیدات محلی در مناطق گردشگری در حال انجام است. این تلاشها میتواند به عنوان یک راهکار برای تأمین درآمد مناسب برای جامعه محلی و کاهش وابستگی به بازار بردهفروشی مورد استفاده قرار گیرد.
چالشها و راه پیش رو
با وجود تلاشهای انجام شده، چالشهای متعددی در مسیر مقابله با بردهداری مدرن در تانزانیا باقی مانده است.
اصلاح قوانین موجود یکی از این چالشهاست. برخی مقررات نیاز به بازنگری دارند تا مجازاتها بازدارندهتر شوند.
ایجاد پایگاه داده یکپارچه برای ثبت دقیق موارد قاچاق نیز ضروری است. نبود آمار دقیق، برنامهریزی و ارزیابی اثربخشی اقدامات را دشوار میسازد.
افزایش آگاهیرسانی عمومی در سطح گسترده نیز از نیازهای اساسی است. بسیاری از مردم هنوز از خطرات و نشانههای قاچاق انسان آگاه نیستند.
آموزش قضات و مقامات قضایی برای برخورد مؤثرتر با پروندههای قاچاق انسان نیز ضروری است.
همکاری با سازمانهای بینالمللی برای بهرهمندی از تجربیات و منابع آنها، راه دیگری است که میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
نتیجهگیری
بازار بردهفروشان در تانزانیا دو چهره متفاوت دارد. چهره نخست به عنوان یک سایت تاریخی مهم در سنگتاون زنگبار، یادآور تاریکترین دورههای تاریخ بشر است. بازدید از کلیسای جامع آنگلیکن، اتاقکهای زیرزمینی و مجسمه یادبود بردگان، فرصتی برای تأمل در تاریخ و درک اهمیت مبارزه با این پدیده فراهم میکند.
چهره دوم به عنوان یک معضل معاصر در قالب قاچاق انسان و بردهداری مدرن، همچنان زندگی هزاران نفر را در تانزانیا تحت تأثیر قرار میدهد. فقر، نابرابری اقتصادی، شکافهای قانونی و فساد از عوامل اصلی تداوم این پدیده هستند.
برای مقابله مؤثر با این معضل، رویکردی جامع و چندبعدی لازم است. این رویکرد باید شامل تقویت قوانین، بهبود شرایط اقتصادی، آموزش همگانی، حمایت از قربانیان و همکاری بینالمللی باشد. آگاهی از ابعاد معاصر بردهداری و حمایت از تلاشهای دولت و سازمانهای بینالمللی برای مقابله با آن، مسئولیتی همگانی است.
ما در تور تانزانیا و زنگبار از بازار قدیم بردهفروشها دیدن میکنیم و از نزدیک با تاریخ پرفرازونشیب این منطقه آشنا میشویم. این بازدید فرصتی است برای درک عمیقتر از تاریخ و یادآوری اهمیت پاسداشت کرامت انسانی
